De verwarde man

Een aanklacht tegen de copy & paste cultuur

Archief voor politiek

Pleidooi voor een scheiding tussen kerk en staat 2.0

Het is tijd voor een striktere scheiding tussen kerk en staat. De huidige situatie laat te veel mogelijkheden open voor religieuze fanatici om hun gedachtegoed te verwarren met politieke aangelegenheden. Het is daarom tijd voor een scheiding tussen kerk en staat 2.0. Of liever: een scheiding tussen religie en politiek.

Soms lijkt het alsof we in de middeleeuwen leven. Politieke partijen die uit naam van de bijbel de openingstijden van winkels willen beperken of abortus en euthanasie willen verbieden. Wat hebben die te zoeken in een geseculariseerde samenleving? Heel veel helaas. De scheiding tussen kerk en staat is een wassen neus in Nederland. In de grondwet is niets te vinden over de scheiding. Als het onderwerp wordt aangesneden, wijzen veel mensen op artikel 6. Maar dat artikel zegt alleen dat je je in je godsdienstuitoefening wel aan de wet moet houden. En die wet wordt in ons land meestal beheerd door godsdienstuitoefenaars…

Algemene opvatting
Er bestaat een algemene opvatting over wat een scheiding tussen kerk en staat zou moeten inhouden. Die luidt als volgt: er is sprake van een scheiding van kerk en staat wanneer de kerkelijke macht en staatkundige macht niet in dezelfde handen zijn en zij geen beslissende invloed op elkaar uitoefenen. De eerste helft van deze definitie is helder. Nederland bevindt zich hier aan de juiste kant van de medaille (al wil de ware complotdenker hier natuurlijk ook wel aan twijfelen). Het tweede deel van de definitie laat echter veel ruimte voor interpretatie. Kerk en staat mogen geen beslissende invloed op elkaar uitoefenen. Het probleem met invloed is dat het niet goed is te kanaliseren. Invloed is als bloed: het gaat waar het niet gaan kan. Van iemand die gelooft dat de wereld is geschapen in zes dagen kun je niet verlangen dat hij dit in de Tweede Kamer of het Kabinet even ‘vergeet’.

Invloed beperken
Zolang er gelovige mensen zijn, is de invloed van de kerk op de staat niet weg te nemen. Je kunt de aanhangers van een geloof niet de toegang tot het Binnenhof ontzeggen. Wat je wel kunt doen is de schijn van belangenverstrengeling wegnemen. Die schijn is bijvoorbeeld aanwezig als een politicus in zijn argumentatie verwijst naar een religieus geschrift. Dergelijke argumentaties moeten ongeldig worden verklaard. Daarnaast stel ik een verbod voor op partijen die zijn gegrondvest op een religieuze overtuiging. Denk aan het CDA, de Christen Unie, de SGP en kleinere partijen zoals de Islam Democraten. Die partijen hebben de schijn zo zeer tegen zich, dat ze in het ware geseculariseerde Nederland geen bestaansrecht meer hebben. Natuurlijk mogelijk de leden van die partijen nog wel politiek bedrijven, maar dat moeten ze dan doen uit naam van een partij die religie niet als uitgangspunt neemt.

Scheiding tussen religie en politiek
Waar ik voor pleit gaat dus eigenlijk verder dan een scheiding tussen kerk en staat. Ik pleit voor een scheiding tussen religie en politiek. Want alleen op die manier is een scheiding tussen kerk en staat daadwerkelijk mogelijk.

Psychiater Balkenende: “Hij heeft geen idee wat er gebeurt in ons land”

Het was de psychiater van Jan Peter Balkenende die hem ruim dertig jaar geleden adviseerde de politiek in te gaan. Iets waar hij nu veel spijt van heeft. “Ik had nooit kunnen bevroeden dat hij zou uitgroeien tot minister-president. Dit is nooit mijn bedoeling geweest.”
 
In de winter van 1977 kwam Balkenende voor het eerst in de praktijk van psychiater Dr. J.V. Atler*. De minister-president in spe studeerde toen geschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Atler herinnert het zich nog goed. “Zijn ouders hadden hem gestuurd. Zelf had hij er helemaal geen zin in. Hij ging zitten met zijn handen over elkaar en zei geen woord. Een uur lang.”
 
Schreeuwen
Balkenendes ouders stuurden hun zoon naar een psychiater omdat hij zich ‘onmogelijk’ maakte binnen de familie en de kerkelijke gemeenschap. Atler: “Hij had in die tijd veel woedeaanvallen. Dan stond hij ineens bovenop een tafel en zette het op een schreeuwen.” Aanvankelijk dacht de psychiater dat het ging om een verlate puberteit. Tijdens de sessies kwam hij erachter dat het probleem dieper zat. “Voor Jan Peter was de wereld overweldigend. Hij kreeg te veel indrukken binnen. Daarnaast hoorde hij stemmen in zijn hoofd die hem continu kleineerden. Door de indrukken en stemmen te overschreeuwen, creëerde Jan Peter rust in zijn hoofd.”
 
Een vat met symptomen
In de media is momenteel te lezen dat demissionair minister-president Balkenende een schizotypische persoonlijkheidsstoornis heeft. Kan Atler zich daarin vinden? “Ach, ik heb nooit zo veel opgehad met dat soort etiketten. Ik bekijk het liever van geval tot geval. Natuurlijk heeft Jan Peter wel wat schizotypische kenmerken, maar hij vertoont ook autistische trekken en elementen van een obsessieve-compulsieve stoornis. Niemand valt helemaal binnen een bepaald plaatje. Elk mens is een vat, gevuld met symptomen. Het vat van Jan Peter is alleen veel voller dan dat van de gemiddelde mens.”
 
Politiek
Hoe kwam Atler nu op het idee om Balkenende te adviseren de politiek in te gaan? “De reguliere therapieën sloegen niet aan”, legt de psychiater uit. “Jan Peter keerde steeds meer in zichzelf. Het begon echt schrijnend te worden. Als laatste redmiddel suggereerde ik daarom om iets te gaan doen in de gemeentelijke politiek. Dat doen we vaker in zo’n geval. Dan hebben ze iets om zich in vast te bijten, terwijl ze tegelijkertijd niet veel kwaad kunnen.” Balkenende werd eerst lid van het CDAJ, de jongerenafdeling binnen het CDA, en werd in 1982 lid van de gemeenteraad van Amstelveen.  
 
Spijt
Tot grote verbazing van Atler ging het daarna snel met de carrière van Balkenende. “Hij ontwikkelde een slim foefje om de symptomen te onderdrukken. “Hij stampte een aantal politiek klinkende zinnen in zijn hoofd, schermde zich helemaal af van de buitenwereld en dreunde die zinnen dan op. Als je goed oplet, hoor je dat hij dat nu nog steeds doet. Zijn zinnen hebben altijd dezelfde constructie. Slechts twee of drie woorden vult hij ter plekke in.” De psychiater heeft inmiddels spijt als haren op zijn hoofd dat hij Balkenende op het politieke pad heeft gezet. “Iemand met zijn ziektebeeld aan het hoofd van een regering is natuurlijk niet goed. Doordat Jan Peter zich zo afschermt, is het onmogelijk een normaal gesprek te voeren met hem. Hij hoort simpelweg niet wat anderen zeggen. Hij heeft totaal geen idee wat er gebeurt in ons land.”
 
Oproep       
Inmiddels heeft Balkenende zich weer opgeworpen als lijsttrekker van het CDA. Niet verrassend, vindt Atler. “Dit soort mensen is bang voor veranderingen. Hij heeft het trucje nu goed onder de knie en houdt zich daar krampachtig aan vast.” Het initiatief voor een machtswisseling zou dus van andere CDA’ers moeten komen. Of de kiezer moet ervoor zorgen dat het CDA geen mogelijke coalitiepartij wordt. Atler blijft zich ondertussen excuseren. “Ik had nooit kunnen bevroeden dat hij zou uitgroeien tot minister-president. Dit is nooit mijn bedoeling geweest.”
 
*Naam is gefingeerd op verzoek van de geïnterviewde