De verwarde man

Een aanklacht tegen de copy & paste cultuur

Archief voor schizotypische persoonlijkheidsstoornis

Psychiater Balkenende: “Hij heeft geen idee wat er gebeurt in ons land”

Het was de psychiater van Jan Peter Balkenende die hem ruim dertig jaar geleden adviseerde de politiek in te gaan. Iets waar hij nu veel spijt van heeft. “Ik had nooit kunnen bevroeden dat hij zou uitgroeien tot minister-president. Dit is nooit mijn bedoeling geweest.”
 
In de winter van 1977 kwam Balkenende voor het eerst in de praktijk van psychiater Dr. J.V. Atler*. De minister-president in spe studeerde toen geschiedenis aan de Vrije Universiteit in Amsterdam. Atler herinnert het zich nog goed. “Zijn ouders hadden hem gestuurd. Zelf had hij er helemaal geen zin in. Hij ging zitten met zijn handen over elkaar en zei geen woord. Een uur lang.”
 
Schreeuwen
Balkenendes ouders stuurden hun zoon naar een psychiater omdat hij zich ‘onmogelijk’ maakte binnen de familie en de kerkelijke gemeenschap. Atler: “Hij had in die tijd veel woedeaanvallen. Dan stond hij ineens bovenop een tafel en zette het op een schreeuwen.” Aanvankelijk dacht de psychiater dat het ging om een verlate puberteit. Tijdens de sessies kwam hij erachter dat het probleem dieper zat. “Voor Jan Peter was de wereld overweldigend. Hij kreeg te veel indrukken binnen. Daarnaast hoorde hij stemmen in zijn hoofd die hem continu kleineerden. Door de indrukken en stemmen te overschreeuwen, creëerde Jan Peter rust in zijn hoofd.”
 
Een vat met symptomen
In de media is momenteel te lezen dat demissionair minister-president Balkenende een schizotypische persoonlijkheidsstoornis heeft. Kan Atler zich daarin vinden? “Ach, ik heb nooit zo veel opgehad met dat soort etiketten. Ik bekijk het liever van geval tot geval. Natuurlijk heeft Jan Peter wel wat schizotypische kenmerken, maar hij vertoont ook autistische trekken en elementen van een obsessieve-compulsieve stoornis. Niemand valt helemaal binnen een bepaald plaatje. Elk mens is een vat, gevuld met symptomen. Het vat van Jan Peter is alleen veel voller dan dat van de gemiddelde mens.”
 
Politiek
Hoe kwam Atler nu op het idee om Balkenende te adviseren de politiek in te gaan? “De reguliere therapieën sloegen niet aan”, legt de psychiater uit. “Jan Peter keerde steeds meer in zichzelf. Het begon echt schrijnend te worden. Als laatste redmiddel suggereerde ik daarom om iets te gaan doen in de gemeentelijke politiek. Dat doen we vaker in zo’n geval. Dan hebben ze iets om zich in vast te bijten, terwijl ze tegelijkertijd niet veel kwaad kunnen.” Balkenende werd eerst lid van het CDAJ, de jongerenafdeling binnen het CDA, en werd in 1982 lid van de gemeenteraad van Amstelveen.  
 
Spijt
Tot grote verbazing van Atler ging het daarna snel met de carrière van Balkenende. “Hij ontwikkelde een slim foefje om de symptomen te onderdrukken. “Hij stampte een aantal politiek klinkende zinnen in zijn hoofd, schermde zich helemaal af van de buitenwereld en dreunde die zinnen dan op. Als je goed oplet, hoor je dat hij dat nu nog steeds doet. Zijn zinnen hebben altijd dezelfde constructie. Slechts twee of drie woorden vult hij ter plekke in.” De psychiater heeft inmiddels spijt als haren op zijn hoofd dat hij Balkenende op het politieke pad heeft gezet. “Iemand met zijn ziektebeeld aan het hoofd van een regering is natuurlijk niet goed. Doordat Jan Peter zich zo afschermt, is het onmogelijk een normaal gesprek te voeren met hem. Hij hoort simpelweg niet wat anderen zeggen. Hij heeft totaal geen idee wat er gebeurt in ons land.”
 
Oproep       
Inmiddels heeft Balkenende zich weer opgeworpen als lijsttrekker van het CDA. Niet verrassend, vindt Atler. “Dit soort mensen is bang voor veranderingen. Hij heeft het trucje nu goed onder de knie en houdt zich daar krampachtig aan vast.” Het initiatief voor een machtswisseling zou dus van andere CDA’ers moeten komen. Of de kiezer moet ervoor zorgen dat het CDA geen mogelijke coalitiepartij wordt. Atler blijft zich ondertussen excuseren. “Ik had nooit kunnen bevroeden dat hij zou uitgroeien tot minister-president. Dit is nooit mijn bedoeling geweest.”
 
*Naam is gefingeerd op verzoek van de geïnterviewde

Balkenende heeft persoonlijkheidsstoornis

“Doe normaal”, roept Jan Peter Balkenende deze dagen tijdens de verkiezingscampagne van het CDA. Maar hoe normaal is de demissionaire minister-president zelf eigenlijk? Is het normaal om gewoon weer lijsttrekker te worden als je vier kansen hebt gehad, waarvan je er vier hebt verprutst?

Ik ben de boeken ingedoken en heb het gedrag van Balkenende naast de DSM IV gelegd, het leidende handboek voor psychische aandoeningen. En wat blijkt? Balkenende is verre van normaal! Hij vertoont alle symptomen van een schizotypische persoonlijkheidsstoornis. Laten we de symptomen eens doornemen.

1. De persoon heeft ongebruikelijke perceptuele ervaringen
Dit is natuurlijk een inkopper. Balkenende heeft een geheel eigen kijk op de wereld. Hij ziet massavernietigingswapens die er niet zijn. Hij ziet een rapport dat niet deugt, terwijl er geen speld tussen is te krijgen. Hij ziet een land dat hem nodig heeft, terwijl het hem in werkelijkheid uitspuugt als een rotte vis.

2. De persoon denkt en spreekt vreemd
Wat doet een policitus als blijkt dat hij keer op keer de verkeerde beslissingen neemt en belangrijke informatie achterhoudt voor de Tweede Kamer? Precies: dan treedt hij af. Zijn positie is dan onhoudbaar geworden. Wat doet Balkenende? Hij grijpt de kritiek juist aan als reden om te blijven. “Ik loop niet weg voor mijn verantwoordelijkheid”, zegt hij dan. Een merkwaardige gedachtekronkel waar hij tot nu toe vreemdgenoeg steeds weer mee wegkwam.

3. De persoon heeft afwijkende opvattingen of magisch geloof die het gedrag beïnvloeden
Dit is een makkelijke. Hij gelooft in een almachtige God die de wereld heeft geschapen. Hoe magisch is dat?! Daarnaast is hij van mening dat niet-gelovigen niet functioneren. Iets wat moeilijk is vol te houden als je om je heen kijkt.

4. De persoon heeft afwijkende ideeën over betrekkingen
Met andere woorden: hij heeft moeite om te zien wie verantwoordelijk is voor bepaalde situaties. Balkenende wijt zijn falen steeds weer aan iets dat buiten hemzelf ligt. De val van zijn eerste kabinet was de schuld van de LPF. Zijn tweede kabinet werd op scherp gezet door D66. En nu wijst hij weer met zijn vinger naar de PvdA. Terwijl hij als minister-president verantwoordelijk is voor de rust binnen het kabinet.

5. De persoon reageert inadequaat of beperkt affectief
Heb je Balkenende ooit gewoon ‘ja’  of ‘nee’ horen antwoorden op een vraag? Nee toch? Er volgt altijd een ellenlange aaneenschakeling van ‘ik vind’- en ‘ als/dan’-contructies die weinig te maken hebben met de vraag. En als de vragensteller hem daarop wijst reageert hij verbolgen. Hieronder een voorbeeld.

6. De persoon vertoont gedrag of heeft een voorkomen dat vreemd, excentriek of uitzonderlijk is
Een volwassen man met de stem van een muppet, de motoriek van een Playmobil-poppetje en het uiterlijk van een tovernaarsleerling uit een kinderboek. Moet ik nog meer zeggen?

7. De persoon is achterdochtig en heeft paranoïde ideeën
Balkenende is continu op zijn hoede voor mensen die de grond onder zijn voeten willen wegslaan. Daarom is hij fel tegen elke vorm van onderzoek naar zijn beleid. Het meest recente voorbeeld is natuurlijk het Irak-onderzoek dat hij lange tijd heeft tegengehouden.

8. De persoon heeft gebrek aan goede vrienden of vertrouwelingen anders dan de naaste familieleden
Helaas (of gelukkig) weet ik weinig van het privéleven van Balkenende. Of hij veel vrienden heeft weet ik niet. Wat me wel opvalt is dat hij graag ergens bij wil horen. Hij vertoont zich graag met mensen die er toe doen. Denk bijvoorbeeld aan zijn glunderende hoofd tijdens zijn bezoek aan Bush. Of zijn deelname aan G20-bijeenkomsten, terwijl Nederland daar officieel geen lid van is. Over het algemeen is dit soort ‘pronken met andermans veren’ een teken van diepe eenzaamheid.

9. De persoon heeft ernstige sociale angst die niet afneemt in een vertrouwde omgeving
Ken je dat zenuwachtige lachje dat continu om de mond van Balkenende hangt? Dat is de uiting van een allesverzengende sociale angst. De angst dat mensen hem door hebben, dat hij door de mand valt, dat hij niet mag meespelen.

Conclusie
Balkenende heeft hulp nodig. Hij scoort 9 uit 9, terwijl 5 uit 9 ook al genoeg is voor een diagnose. Hij moet dus uitkijken wat hij zegt tijdens zijn verkiezingscampagne. Zijn ‘Doe normaal’ zou zich wel eens tegen hemzelf kunnen gaan keren. Daarnaast moeten wij ons als kiezer afvragen of wij wel een minister-president met een ernstige psychische afwijking willen hebben. Niet iedereen hoeft perfect te zijn natuurlijk, maar je zet ook geen éénbenige man in het Nederlands elftal.

Niets nieuws
Overigens is het geen nieuwe gedachte dat er iets ‘mis’ is met Balkenende. Herman Koch waarschuwde er eerder ook al voor, zie hieronder. Maar met de komende verkiezingen in het vooruitzicht, leek het me niet verkeerd de kiezer hier nog eens op te wijzen.